تستوسترون آزاد چیست و چگونه اندازهگیری میشود؟
تستوسترون آزاد که به آن تستوسترون فعال بیولوژیکی نیز گفته میشود، ۲ تا ۵% از کل تستوسترون شماست که تأثیر نهایی بر اندامها و بافتها میگذارد. بقیه تستوسترون در جریان خون به پروتئینها متصل است و غیرفعال است.
اگر مشکوک به داشتن سطوح غیرطبیعی تستوسترون آزاد هستید، با پزشک خود صحبت کنید و آزمایش خون تستوسترون انجام دهید.
خلاصه مطلب:
تستوسترون آزاد چه کاری انجام میدهد؟
تستوسترون آزاد نسخه فعال تستوسترون است که در فرآیندهای مختلف در مردان نقش دارد. در اینجا عملکردهای رایج تستوسترون آزاد آورده شده است:
- در دوران بلوغ، نقش اصلی تستوسترون آزاد در مردان، توسعه ویژگیهای جنسی ثانویه مانند: تشکیل موهای بدن، رشد موهای صورت، بم شدن صدا، بزرگ شدن حنجره، افزایش توده عضلانی و غیره است.
- این هورمون رشد بیضهها را کنترل کرده و میل جنسی را افزایش میدهد.
- در رشد توده عضلانی و قدرت نقش دارد. تولید هورمونهای رشد را افزایش میدهد که به نوبه خود توده عضلانی را بیشتر میکند.
- توده استخوانی کلی را تقویت میکند. به همین دلیل افرادی که کمبود تستوسترون دارند مستعد شکستگی استخوان هستند.
- چربی بدن را متابولیزه میکند و کمک میکند تا سلولهای چربی اضافی را سریع بسوزانند.
- تستوسترون همچنین مغز استخوان را تشویق میکند تا گلبولهای قرمز سالم بیشتری تولید کند.
- تستوسترون همچنین برای کنترل برخی رفتارها مانند: سلطهگری و پرخاشگری شناخته شده است. سطح اعتماد به نفس و حس رقابتپذیری را افزایش میدهد.
سطوح طبیعی تستوسترون آزاد براساس سن در مردان چقدر است؟
جدول زیر سطوح بهینه تستوسترون کل، تستوسترون آزاد و تستوسترون متصل به گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی (SHBG) را در مردان نشان میدهد.
| سن (سال) | تستوسترون کل (نانومول/لیتر) | تستوسترون آزاد (نانومول/لیتر) | تستوسترون متصل به SHBG (نانومول/لیتر) |
|---|---|---|---|
| ۲۵-۳۴ | ۲۱.۴ | ۰.۴۳ | ۳۵.۵ |
| ۳۵-۴۴ | ۲۳.۱ | ۰.۳۶ | ۴۰/۱ |
| ۴۵-۵۴ | ۲۱ | ۰.۳۱ | ۴۴.۶ |
| ۵۵-۶۴ | ۱۹.۵ | ۰.۲۹ | ۴۵.۵ |
| ۵۴-۷۴ | ۱۸.۲ | ۰.۲۴ | ۴۸.۷ |
| ۷۵-۸۳ | ۱۶.۳ | ۰.۲۱ | ۵۱ |
| ۸۵-۱۰۰ | ۱۳ | ۰.۱۹ | ۶۵.۹ |
تستوسترون آزاد در مقابل تستوسترون کل
حدود ۹۵ تا ۹۸% از تستوسترون موجود در بدن شما به پروتئینهای آلبومین یا گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی (SHBG) متصل است. بنابراین، به آن تستوسترون متصل گفته میشود.
باقیمانده ۲ تا ۵% از تستوسترون که به صورت آزاد در جریان خون گردش میکند، تستوسترون آزاد نامیده میشود.
مجموع تستوسترون آزاد و متصل، تستوسترون کل را تشکیل میدهد.
تستوسترون آزاد میتواند مستقیماً به یک محل برسد و بدون کمک هیچ پروتئین ناقلی به سلولها متصل شود.
برعکس، تستوسترون متصل برای رسیدن به محل هدف و ورود به سلولها برای انجام عملکرد خود، به کمک پروتئینهای ناقل مانند SHBG نیاز دارد.
به همین دلیل، غلظت بالای SHBG در خون ممکن است منجر به سطوح پایین تستوسترون آزاد شود.
تستوسترون آزاد در مقابل تستوسترون فراهم زیستی
همانطور که قبلاً ذکر شد، تستوسترون آزاد شکلی از هورمون جنسی مردانه است که در جریان خون به هیچ پروتئین ناقلی متصل نیست.
در مقابل، تستوسترون فراهم زیستی مجموع تستوسترون آزاد و تستوسترون متصل به آلبومین است که میتواند به سرعت فعال شود.
تمام تستوسترون در بیضهها و غدد فوق کلیوی پس از دریافت پیام از غده هیپوفیز تولید میشود. بیشتر آن پس از ورود به جریان خون به پروتئینهای SHBH و آلبومین متصل میشود.
علائم تستوسترون آزاد پایین چیست؟
اگر سطح تستوسترون شما کمتر از حد طبیعی باشد، ممکن است علائم زیر را تجربه کنید.
علائم تستوسترون پایین در مردان:
- ریزش موهای بدن
- خستگی، تغییرات خلقی و عدم تمرکز
- میل جنسی پایین
- مشکل در حفظ و دستیابی به نعوظ
- کاهش حجم مایع منی
- افزایش چربی کل بدن
- کاهش کل توده استخوانی
- بیضههای کوچک
علائم تستوسترون پایین در زنان:
- ضعف عضلانی و کاهش توده عضلانی
- ضعف استخوان
- خستگی و سطح انرژی پایین
- مشکل در به خواب رفتن
- افزایش وزن بدن
- میل جنسی پایین و اختلال عملکرد جنسی
- مشکلات باروری
- خشکی واژن
اگر چنین علائمی را تجربه میکنید، وضعیت هورمونی خود را ارزیابی کرده و با پزشک صحبت کنید تا علت این مشکلات را شناسایی کنید.
چگونه سطح تستوسترون آزاد را اندازهگیری کنیم؟
دو آزمایش مهم تستوسترون وجود دارد که برای اندازهگیری غلظت تستوسترون آزاد استفاده میشود.
یکی از آنها آزمایش تستوسترون کل نامیده میشود. این آزمایش میزان تستوسترون کل و همچنین میزان تستوسترون آزاد را اندازهگیری میکند. آزمایش دیگر، آزمایش تستوسترون آزاد نامیده میشود و فقط غلظت تستوسترون آزاد را اندازهگیری میکند.
این آزمایشها آزمایشهای خون سادهای هستند که در آنها نمونه خون از ورید شما گرفته شده و در لولهای ذخیره میشود که برای آزمایش به آزمایشگاه فرستاده میشود.
آزمایشهای تستوسترون صبح انجام میشود زیرا در آن زمان بالاترین سطح تستوسترون را دارید.
اگر نتایج آزمایش نشان میدهد که: سطح تستوسترون شما پایین یا بالا است، ممکن است آزمایش تستوسترون دیگری برای اندازهگیری دقیق و تأیید انجام شود. نیاز به تکرار آزمایش به این دلیل است که سطح تستوسترون میتواند به دلایل متعدد، روز به روز نوسان داشته باشد.
آزمایشهای بیشتر مانند: آزمایش هورمون لوتئینیزه کننده و هورمون محرک فولیکول، ممکن است برای تأیید علت این مشکل هورمونی انجام شود.
چرا باید سطح تستوسترون آزاد را آزمایش کنید؟
فرض کنید علائم تستوسترون پایین را تجربه میکنید، بنابراین تصمیم میگیرید آزمایش تستوسترون کل را انجام دهید. وقتی نتایج آزمایش میآید، متوجه میشوید که سطح تستوسترون کل شما طبیعی است. با این حال، شما علائم تستوسترون پایین را تجربه میکنید، پس چه چیزی میتواند باعث این مشکل باشد؟
این احتمال وجود دارد که این علائم به دلیل سطوح پایین تستوسترون آزاد باشد. به همین دلیل، علاوه بر آزمایش تستوسترون کل، باید سطح تستوسترون آزاد خود را نیز بررسی کنید.
آیا میتوانید تستوسترون کل طبیعی و تستوسترون آزاد پایین داشته باشید؟
بله، مردان میتوانند تستوسترون کل طبیعی داشته باشند اما همچنان سطح تستوسترون آزاد پایینی داشته باشند.
مطالعات نشان میدهند که: کمبود تستوسترون کل تنها علت علائم تستوسترون پایین نیست. شما میتوانید این علائم را حتی اگر تستوسترون کل شما طبیعی باشد اما تستوسترون آزاد شما پایین باشد تجربه کنید. بنابراین مهم است که سطح تستوسترون آزاد خود را نیز بررسی کنید. منبع (۱)
گاهی اوقات، پزشک ممکن است فقط سطح تستوسترون کل را بررسی کند و سطوح تستوسترون آزاد را نادیده بگیرد. این میتواند منجر به تشخیص اشتباه شود.
اگر تولید کلی تستوسترون پایین و علائم هیپوگنادال را تجربه میکنید، با پزشک خود در مورد آزمایشهای تستوسترون کل و آزاد صحبت کنید تا پیشنهادات او را برای مورد خاص خود دریافت کنید.
چگونه تستوسترون آزاد را افزایش دهیم؟
معمولاً ابتدا پیشنهاد میشود که: از روشهای طبیعی برای افزایش سطح تستوسترون خود استفاده کنید. در ادامه برخی از بهترین انتخابهای سبک زندگی سالم که میتوانند به افزایش شکل فعال تستوسترون کمک کنند آورده شدهاند:
- ورزش منظم میتواند به شما در افزایش سطح تستوسترون کمک کند. تمرینات با شدت بالا و وزنهبرداری مؤثرتر در نظر گرفته میشوند.
- خوردن یک رژیم غذایی متعادل شامل: مقدار مناسبی از ۳ ماده مغذی ضروری (کربوهیدراتها، پروتئین و چربیهای سالم) نیز ممکن است تستوسترون را افزایش دهد.
- سعی کنید سطح استرس را کاهش دهید.
- آفتاب بگیرید تا سطح ویتامین D3 خود را افزایش دهید که ممکن است به افزایش تستوسترون کمک کند.
- یک سبک زندگی سالم را حفظ کنید و هر روز حداقل ۸ ساعت بخوابید.
- مصرف الکل را کاهش دهید.
- غذاهای تقویتکننده تستوسترون مانند: گوشت گاو، ماهی تن، زرده تخممرغ، شیر کمچرب، لوبیا و غیره بخورید.
هنگامی که روشهای طبیعی در افزایش سطح پایین تستوسترون آزاد شکست میخورند، پزشک شما ممکن است یک درمان هورمونی مانند: درمان جایگزینی تستوسترون (TRT) را تجویز کند.
آیا TRT تستوسترون آزاد را افزایش میدهد؟
بله، درمان تستوسترون میتواند به مردان در افزایش سطح تستوسترون آزادشان کمک کند.
TRT برای مردان مبتلا به هیپوگنادیسم یا سطوح غیرطبیعی پایین تستوسترون تجویز میشود. در این درمان، تزریقات تستوسترون، پلتها، ژلها، کرمها، چسبها و غیره به بیماران داده میشود تا سطح هورمونهایشان افزایش یابد.
اگرچه این یک درمان مؤثر است اما عوارض جانبی نیز دارد. بنابراین، برای همه مردان مناسب نیست، به خصوص برای کسانی که دارای بیماریهایی مانند: سابقه سرطان پروستات، آپنه خواب کنترل نشده و غیره هستند.
با پزشک خود در مورد اثرات خوب و بد TRT صحبت کنید تا تصمیم بگیرید که آیا شما نامزد مناسبی برای TRT هستید یا خیر.
حرف آخر
تستوسترون آزاد، تستوسترونی است که آزادانه در جریان خون شما حرکت میکند (بدون پروتئینهای متصل) و میتواند به راحتی در سلولها جذب شود تا وظایف خود را انجام دهد.
سطوح پایین تستوسترون آزاد و کل میتواند علائمی مانند: خستگی، کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، کاهش تراکم استخوان و غیره را ایجاد کند. اگر تستوسترون پایین زندگی شما را مختل کرده، بهتر است هر چه زودتر یک درمان مناسب برای سطوح سالم تستوسترون دریافت کنید.
